Như bất kỳ cuộc săn bắt thú rừng nào, việc đầu tiên của những tay săn bắt khỉ là phải lùng sục trong rừng để tìm dấu vết. Đó có thể là dấu tay khỉ khi leo trèo trên các thân tre, phân chúng trên mặt đất, những con đường chúng đi tạo nên trong rừng… Khi thấy các dấu hiệu trên, những tay săn bắt thú sẽ dùng bắp trái treo trên các bụi cây để nhử. Sau đó khoảng một tuần, bọn họ lên kiểm tra lại. Nếu phát hiện khỉ đã ăn bắp, họ tiếp tục treo bắp lần hai, rồi lần ba. Đến lần này thì họ làm thum để núp rình xem khỉ ăn bắp là khỉ cộc hay khỉ đuôi dài. Khỉ đuôi dài nhỏ con, dễ vận chuyển, lại có giá vì thị trường Trung Quốc ưa chuộng nên cánh lái buôn luôn khuyến khích các thợ rừng săn bắt. Mỗi con khỉ đuôi dài từ 2kg trở xuống có giá ít nhất 3 triệu đồng.

Ánh mắt bàng hoàng của khỉ đầu đàn…

…khi chứng kiến cảnh hai mẹ con khỉ bị sát hại.

Với mục đích cho khỉ ăn no nê để chúng quen dần với lưới cước mà con người bao quanh nơi treo bắp, số lượng bắp treo lên có khi lên đến vài trăm ký vì phải treo lặp đi lặp lại nhiều lần và kéo dài vài tháng. Từ bên ngoài lưới, khỉ muốn vào ăn bắp phải đi qua những thân tre làm cầu do các tay săn bắt khỉ tạo ra. Cầu này được cột bằng một sợi dây chắc chắn, kéo vào thum nơi con người đang núp (đã nói ở bài 1). Khoảng thời gian núp đợi trong thum có thể coi là giai đoạn thử thách lòng kiên nhẫn của những kẻ săn bắt khỉ.

Bốn giờ sáng, tất cả phải thức dậy làm vệ sinh, để bảo đảm trong suốt ngày hôm đó không ai phải chui ra ngoài. Tuyệt đối không được nói chuyện, không được phát ra bất kỳ một tiếng động nào. Ăn uống, nấu nướng đều tuân thủ nguyên tắc “nấu không khói, nói không tiếng”. Trong thum từng người một phân công nhìn qua một lỗ nhỏ để canh đàn khỉ. Mặc dù vậy cũng không dễ bắt được đàn khỉ. Bởi trước khi vào ăn bắp khỉ đầu đàn núp ở đâu đó ngoài rừng quan sát động tĩnh. Khi cảm thấy không an toàn, khỉ đầu đàn ra lệnh không được vào mà cả bầy ngồi im lặng hàng giờ quan sát. Cũng có khi khỉ đầu đàn quyết định một mình vô ăn bắp, vừa ăn vừa dọ thám tình hình. Nếu nguy hiểm thì chỉ một mình nó gánh chịu, cả gia đình khỉ vẫn bình yên. Còn như sớm phát giác nguy hiểm đang rình rập, khỉ đầu đàn sẽ dẫn cả đàn đi luôn vào rừng sâu nhiều ngày không trở lại. Trong trường hợp này, cuộc vây bắt tốn kém coi như thất bại.

Biết ác nhưng vẫn làm

Khi những thước phim tư liệu Tội ác rừng xanh hoàn thành, tôi có đưa cho người thân, bạn bè xem thử. Rất nhiều ý kiến lên án hành vi tội ác rùng rợn của đám thợ săn, thậm chí đòi trừng phạt. Nhưng tôi lại có ý nghĩ khác. Với kinh nghiệm hơn mười năm lang thang trong rừng để chụp ảnh động vật rừng, tôi biết thợ săn chỉ là những nông dân địa phương nghèo.

Để săn bắt được động vật rừng, họ phải ở chui rúc trong rừng, nhiều người bị sốt rét hành và mắc các loại bệnh tật khác. Vì miếng cơm manh áo, họ phải mạo hiểm, đã có nhiều “sát thủ” rừng xanh tâm sự thật lòng rằng do sinh kế nên họ phải làm cái nghề mà chính họ cũng cho là độc ác. Trong thực tế họ chỉ làm giàu cho những kẻ mua bán động vật hoang dã mà thôi, còn họ mãi mãi là những người nghèo khó, quanh năm túng thiếu.

Ăn của rừng…

Tận mắt chứng kiến những kẻ săn bắt thú rừng thản nhiên giết hại loài khỉ, nói thật tôi bất lực và cả giận nữa. Nhưng tôi giận những người kinh doanh động vật trái phép, giận những người sử dụng các sản phẩm từ động vật hoang dã hơn là giận những người đi săn.

Cuộc sống khốn khó khiến họ làm liều. Nhiều người trong số họ đã bị bắt. Đương nhiên làm sai thì luật pháp phải trừng phạt. Nhưng đừng coi đấy là giải pháp hữu hiệu, bởi bắt được người này sẽ lại mọc ra người khác. Giáo dục nhận thức và tạo thu nhập để người ta thoát nghèo, từ đó từ bỏ ý định săn bắn trái phép là giải pháp khả thi hơn. Chúng ta cứ quen nói, săn bắn là “ảnh hưởng tới đa dạng sinh học”, nhưng thuật ngữ này xa xôi với người dân lắm. Hơn thế khi người ta nghèo thì người ta đâu có quan tâm. Phải giải quyết từ cốt lõi. Tại sao không sử dụng chính những người săn bắn động vật trái phép làm người bảo vệ động vật?

Chúng ta cần tìm đến họ, cần có một tổ chức nhà nước hoặc độc lập quản lý họ. Những nơi này sẽ thu phục, huấn luyện, truyền tri thức khoa học, giao trọng trách cho họ bảo vệ động vật rừng, hoặc được vay vốn để thay đổi cuộc sống, thu nhập của họ từ công việc mới sẽ đủ để nuôi sống gia đình. Nếu chúng ta sử dụng họ làm người giữ rừng, trả lương cho họ, tôi nghĩ đấy sẽ là những người giữ rừng tốt nhất. Họ biết đường ngang ngõ tắt của rừng. Họ mà bảo vệ, đố ai ho he được! Trước đây tôi từng viết thư cho một tổ chức nước ngoài xin tài trợ cho một dự án biến những người phá rừng thành bảo vệ rừng, nhưng không được hồi âm…

Sau đây là một số hình ảnh đau lòng của gia đình nhà khỉ:

Xứng danh thuỷ tổ của loài người, tổ chức bầy đàn của loài khỉ rất chặt chẽ. Mỗi bầy luôn có một khỉ đầu đàn chỉ huy. Khỉ đầu đàn có nhiệm vụ quan sát, báo động cho cả bầy. Mỗi cánh rừng rộng lớn thường chỉ có một bầy khỉ sinh sống.

Hai thợ săn khỉ tiến hành dọn sạch khoảng đất 50m2 chừa lùm cây nhỏ ở giữa để treo bắp nhử đàn khỉ, xung quanh giăng lưới cao khoảng 2m, bắc cầu tre dẫn vào nơi treo bắp. Khỉ vào ăn bắp. Khỉ đầu đàn vào ăn bắp xong đi ra ngoài, leo lên một cây cao nhất để cảnh giới sự nguy hiểm của thú ăn thịt, đồng thời phát hiệu lệnh cho cả đàn vào ăn bắp. Các tay săn bắt thú chờ cho đàn khỉ vào đông nhất là chặt đứt dây, cầu khỉ sập xuống. Khỉ ở trong lưới hoàn toàn bị cách ly với bên ngoài. Các tay săn bắt thú bỗng dưng xuất hiện, cả đàn khỉ vùng chạy nhưng chỉ chạy được trong lưới… Theo lời của những người săn bắt khỉ thì loại mà lái buôn đặt mua nhiều nhất là khỉ con không quá 2kg và khỉ cái đang nuôi con. Do vậy, khi sập bẫy khỉ con và khỉ cái được bắt đầu tiên và luôn được chăm sóc rất đặc biệt. Sau những hoảng loạn đầu tiên, phần lớn các khỉ con, khỉ cái được bắt gọn. Những con khỉ đực dần dần bình tâm lại, bắt đầu hành động chống trả. Đây là những con khỉ đực có khí chất mạnh mẽ, có thể trở thành khỉ đầu đàn trong tương lai. Những vết cắn của chúng là chí mạng, hết sức nguy hiểm, nên giải pháp chống lại nhóm khỉ đực này là bẻ răng. Những hạt bắp vàng ươm chúng ăn để dành hai bên má, nay rơi ra cùng với những chiếc răng bị bẻ, nhìn rất tội nghiệp. Đau lòng nhất có lẽ là khỉ đầu đàn núp sau thân cây một mình chết lặng, chứng kiến cuộc vây bắt và không hiểu nổi vì sao con người lại bắt hết gia đình của chúng. Rồi đây khỉ đầu đàn chỉ còn lại một mình lang thang trong rừng vắng.

theo vtc

Báo cáo của ENV được công bố mới đây cho biết, từ năm 2005 tới nay, các cơ quan chức năng đã tịch thu được 29 con hổ (hoặc các bộ phận của một con hổ, không bao gồm các tiêu bản để trang trí như đầu, móng vuốt, răng và da) từ các vụ buôn bán, vận chuyển trái phép.

Số hổ bị tịch thu chủ yếu là hổ đông lạnh, được gây nuôi từ các trang trại, cơ sở kinh doanh, hoặc có nguồn gốc từ nước ngoài; không có con hổ nào xác nhận có nguồn gốc hoang dã ở Việt Nam. Điều này phản ánh mức độ suy giảm nghiêm trọng quẩn thể hổ trong tự nhiên của Việt Nam.

Trong khi đó, tình trạng săn bắt, buôn bán, vận chuyển hổ ngày một gia tăng. Theo thống kê của Cục cảnh sát môi trường Bộ Công an, cả nước chỉ còn 95 cá thể hổ đang được nuôi nhốt trong trang trại, vườn thú và rạp xiếc. Cá thể hổ sinh sống ngoài tự nhiên, ước khoảng 30 con. “Việt Nam đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng về hổ”, ông Trần Việt Hưng, cán bộ ENV, nhấn mạnh.

Về nguyên nhân theo ông Hưng, mặc dù đã có những quy định chống săn bắn hổ từ năm 1963 (Nghị định 39/CP), đưa hổ vào nhóm 1B (Nghị định 18/HĐBT) – nhóm các động vật nguy cấp năm 1992, nhưng quần thể hổ nước ta vẫn suy giảm là do chưa kiểm soát chặt được nạn săn bắn và nhu cầu tiêu dùng của xã hội không hề giảm.

Loài hổ Việt Nam trước nguy cơ tuyệt chủng. Ảnh: EVN

“Những người buôn bán hổ trái phép chủ yếu cung cấp cho các đối tượng môi giới để làm cao hổ. Giá của cao hổ pha với xương của những loài ĐVHD khác dao động từ 7-17 triệu đồng/lạng, hầu hết được bán trong nước, không xuất khẩu ra nước ngoài”, bà Nguyễn Thị Vân Anh thuộc ENV nói.

ENV trích lời một người chuyên nấu cao hổ: “Hiện nay, mua hổ đông lạnh ở Việt Nam rất dễ”. Chỉ cần một vài cuộc điện thoại và một số địa chỉ tham khảo, với khoảng 350 triệu đồng tiền mặt, hoặc một chuyến đi cửa khẩu biên giới Cầu Treo giữa Lào và Việt Nam sẽ mua được một con hổ trên 100 kg”.

Ông Hưng cho biết, phần lớn hổ bị tịch thu từ những vụ buôn bán, vận chuyển có nguồn gốc từ các trang trại gây nuôi hổ lớn ở Lào, Thái Lan, Myamar và cả Malaysia.

Trên thế giới, trong 100 năm qua số lượng hổ đã giảm 97% và hiện chỉ còn khoảng 3.200 con hổ còn sống trên thế giới. Các nhà khoa học cảnh báo hổ có thể tuyệt chủng trong vòng 12 năm tới.

Hương Thu/vnexpress.net

Những tác động của con người như phá rừng, chiến lược về thủy lợi chưa thích hợp khiến tình trạng ngập lụt tại các tỉnh miền Trung ngày càng trầm trọng, các chuyên gia môi trường cảnh báo.

Theo GS Phạm Bình Quyền, Tổng thư ký Hội Bảo vệ thiên nhiên Môi trường Việt Nam, một trong những nguyên nhân khiến bão lũ ngày càng khốc liệt là do nhân tố con người. Ông Quyền nhận xét hiện trạng phá rừng trồng cao su tại các tỉnh miền Trung đang làm cho nhiều địa phương không còn kiểm soát được việc bảo vệ rừng.

Ông Quyền cho biết, riêng trong năm 2010, Hà Tĩnh dự kiến sẽ bỏ 9.000 ha rừng để trồng cao su; ở Nghệ An, tỉnh vừa có quyết định phê duyệt diện tích 30.000 ha trồng cây cao su.

“Phá rừng trồng cao su dẫn đến mất rừng đầu nguồn, rừng phòng hộ. Rừng mới trồng thì không thể điều hòa nguồn nước. Rừng là sự sống còn của miền Trung”, ông Quyền nhấn mạnh.

Tiến sĩ Nguyễn Đình Hòe, Trưởng ban phản biện xã hội, Hội bảo vệ Thiên nhiên Môi trường Việt Nam, cho biết, do đặc thù địa lý khu vực miền Trung rất nhạy cảm với lũ lụt, nên khi xây dựng công trình nào cũng phải quan tâm đặc biệt đến đặc điểm của khu vực đó. Các công trình thủy điện ở miền Trung có quy mô vừa và nhỏ, nhiều bậc, nằm ở địa hình cao và gần các cửa sông, có đoạn trung lưu rất ngắn, khiến cho lũ khó thoát, dòng nước vốn mạnh càng mạnh hơn, kéo dài, gây thiệt hại cho vùng hạ lưu, nhất là vùng cửa sông.

Bên cạnh đó, hầu hết các công trình thủy điện đều nằm sâu trong rừng đầu nguồn, nơi đảm nhiệm chức năng phòng hộ đầu nguồn quan trọng. Theo tính toán, để tạo ra 1MW điện, phải lấy đi ít nhất 10 – 30 ha rừng. Để có được 1000 ha làm thủy điện, phải san bằng 1.000 – 2.000 ha đất ở thượng nguồn.

“Ngoài diện tích rừng bị phá để làm thủy điện, các diện tích rừng xung quanh cũng bị san phẳng để mở đường vận chuyển vật liệu xây dựng và máy móc thiết bị, thậm chí còn tiếp tục bị chặt phá để xây dựng những đường dây truyền tải điện đến nơi tiêu thụ”, ông Hòe lưu ý.

Mưa lũ ngập lụt tại các tỉnh Miền Trung. Ảnh: Trường Long.

Tuy nhiên cũng có những nhà khoa học cho rằng việc phát triển thủy điện không có lỗi. Vấn đề nằm ở quy hoạch và việc vận hành các nhà máy thủy điện, theo ông Phạm Hồng Giang, Chủ tịch Hội Đập lớn, nguyên Thứ trưởng Bộ NN&PTNT.

Tại đập Hố Hô ở Hà Tĩnh, trong trận mưa lớn hồi đầu tháng 10 các cửa xả không được mở gây nguy cơ vỡ đập. Về nguyên tắc, các hồ thủy điện phải được thiết kế cho nhiều mục tiêu, gồm phát điện, thủy lợi và phòng chống lũ. Các thủy điện ở miền Trung nhỏ nên khả năng điều tiết lũ là không đáng kể, chủ yếu chỉ cấp điện và phục vụ tưới tiêu cho nông nghiệp.

Theo giáo sư Vũ Trọng Hồng, Tổng thư ký Hội Thuỷ lợi, nguyên thứ trưởng Bộ Thuỷ lợi, không nên làm nhiều thủy điện ở miền Trung, vì miền Trung là đất cát, nền không chắc chắn như ở miền Bắc.

Ông Hồng cho rằng, ưu tiên trước hết ở miền Trung lúc này là phát triển rừng và khôi phục rừng bị xâm hại. Có rừng mới có thể trữ nước và cung cấp nước. Khi lũ đến, rừng sẽ là “lá chắn” quan trọng là làm nhiệm vụ tích nước.

Hương Thu/vnexpress.net

15:00:00 17/10/2010 12h25′ (giờ địa phương) ngày 4/10, đê bao hồ chứa chất thải số 10 của Nhà máy Bauxite – Nhôm Ajkai Timfoldgyar Zrt thuộc miền Tây Hungary bị vỡ khiến hơn 1 triệu mét khối bùn đỏ đã tràn ra ngoài tạo ra những đợt sóng cao 1-2m, quét qua một khu vực rộng tới 40km² và nhấn chìm tất cả, trong đó có làng Kolontar và thị trấn Devecser, trong bùn đỏ. Ba ngày sau, lũ bùn lan tới Danube, con sông lớn thứ hai ở châu Âu.

Họa vô đơn chí

Thống kê ban đầu cho biết đã có 9 người thiệt mạng và hơn 120 người khác bị thương, hàng vạn người phải đi sơ tán. Theo hai tổ chức bảo vệ môi trường quốc tế có uy tín là WWF và Greenpeace (Hòa bình xanh), hệ sinh thái của hai con sông Torna và Marcal đã hoàn toàn bị phá hủy bởi các đội cứu hộ sử dụng vữa, thạch cao, axit để trung hòa bùn đỏ trên các dòng sông đó và đổ 1.000 tấn vữa, thạch cao để làm một con đê chặn dòng bùn đỏ chảy vào sông Danube.

Viện Khoa học Hungary (HAS) qua một cuộc kiểm tra các mẫu đất trồng lấy từ Kolontar và thị trấn lân cận Devecser ngày 8/10, cho biết: Hơn 1.000ha đất trồng bị ảnh hưởng có thể không gieo trồng được. Các mẫu đất thử lấy ở khu vực lân cận vùng hồ chứa bùn bị sự cố chỉ ra mức độ thạch tín khá cao.

Nhóm môi trường Greenpeace cho biết, mức độ cao các kim loại nickel và cadmium đã được tìm thấy trong các mẫu đất thử lấy ở gần nhà máy và mức độ tập trung các hạt bụi trong không khí đã cao gấp sáu lần với chuẩn an toàn.

Lo ngại về cơn lũ bùn đỏ thứ hai có thể xẩy ra bởi khả năng tiếp tục vỡ đê bao làm tràn tiếp bùn đỏ, Chính quyền Hungary đã ra lệnh di tản toàn bộ dân làng Kolontar và Devecser gần Nhà máy Ajka và cấp tốc huy động quân đội đắp con đê phụ cao 4-5m với chiều dài 1.500m, rộng 30m nhằm ngăn ngừa một lượng bùn đỏ 500.000m3 có thể trào ra bất cứ lúc nào.

Dự báo từ lâu

Hungary đã có một nền công nghiệp khai thác, chế biến quặng bauxite lâu đời và tích lũy được rất nhiều kinh nghiệm từ những năm đầu của thế kỷ XX. Cho tới những năm 1990, Hungary đã trở thành quốc gia thứ 7 trên thế giới về khai thác, chế biến quặng bauxite cho nền công nghiệp sản xuất nhôm của thế giới. Đổi lại họ phải gánh chịu “quả bom sinh thái” do không có kinh phí để xử lý vài chục triệu mét khối bùn đỏ độc hại được dự trữ lại trong hơn thế kỷ qua.

Đầu thập niên 1990, giá năng lượng tăng đáng kể và giá nhôm giảm nhiều do một trữ lượng bauxite lớn được phát hiện tại Nam Mỹ, khiến ngành công nghiệp nhôm Hungary đứng trên bờ phá sản và điều đó đã buộc nhà nước cho ra đời Tổng Công ty Nhôm Hungary (MAT). Năm 1993, MAT bất chấp mọi nguồn hỗ trợ từ nhà nước, vẫn lâm vào cảnh nợ nần với con số khủng khiếp – 10 tỉ forint (1 USD = 200 forint).

Năm 1995, MAT tiến hành cơ cấu lại và MAL Zrt. do một nhóm ba doanh nhân lập ra giữ vai trò chi phối và sở hữu chính. Từ đó, MAL Zrt. không chỉ đã cứu nền công nghiệp nhôm Hungary ra khỏi cảnh tuyệt vọng mà còn biến tập đoàn này trở thành doanh nghiệp chiếm 12% thị phần châu Âu và 4% thị phần thế giới về công nghiệp chế biến bauxite và nhôm.

Tuy nhiên, theo thời gian, MAL Zrt. đã đổ 30 triệu tấn bùn đỏ chưa xử lý trong mười bể chứa. Bùn này đã không trở thành “bom nổ chậm”, nếu tập đoàn này chi ra 3.000 tỉ forint để xử lý theo quy trình chuẩn. Đây là số tiền mà không một ai trong giới lãnh đạo muốn bỏ ra để làm mờ “bảng vàng doanh thu” của họ cho dù từng có rất nhiều cảnh báo về thảm họa môi trường liên tục được đưa ra.

Năm 2006, Ủy ban quốc tế bảo vệ sông Danube, đã đưa Nhà máy Ajka Timfldgyár nằm trong danh sách 150 cơ sở công nghiệp có nguy cơ cao đe dọa gây ô nhiễm sông Danube. Tháng 6/2010, Interspect – Công ty chụp ảnh từ vệ tinh của Hungary – đã công bố các bức ảnh cho thấy bùn đỏ đã tràn ra ngoài hồ chứa từ bốn tháng trước.

Trong tấm hình, vị trí bùn đỏ tràn ra chính là vị trí hồ chứa bị vỡ hôm 4/10. Tuy vậy, ông Bakonyi – Tổng Giám đốc công ty – không những không có biện pháp xử lý mà ngược lại còn đe dọa bất cứ ai tỏ thái độ lo lắng về việc này đều bị sa thải (Website realdeal.hu).

Và chỉ khi Thủ tướng Hungary tuyên bố vụ tràn bùn đỏ là “thảm họa môi trường chưa từng có ở quốc gia này” thì ông Zoltan Bakonyi mới bị bắt tạm giam để phục vụ công tác điều tra…

Băn khoăn Việt Nam

Sau thảm họa vỡ hồ bùn đỏ ở Hungary, có rất nhiều ý kiến quan tâm tới mức độ an toàn của dự án khai thác bauxite Việt Nam. PGS.TS Nguyễn Đình Hòe – Trưởng ban Phản biện xã hội, Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam – trong một buổi phỏng vấn Báo Tuổi Trẻ đã nói: “Bùn đỏ là chất thải không thể tránh được của khâu chế biến bauxite thành alumin. Theo quy trình hiện nay, muốn sản xuất 1 tấn alumin phải thải ra khoảng 1,5 tấn bùn đỏ.

Các báo cáo đánh giá tác động môi trường dự án bauxite Nhân Cơ cho thấy: Nước thải và bùn đỏ có khối lượng tới hơn 11 triệu m³/năm. Tính toán ban đầu cho thấy dự án Nhân Cơ sau 15 năm khai thác, dung tích hồ chứa bùn đỏ lên đến gần 9 triệu m³ và nếu khai thác ở Tân Rai thì cả đời dự án thải ra 80-90 triệu m³ bùn đỏ. Như vậy chúng ta cần những hồ chứa có dung tích rất lớn”…

Vậy với hàng triệu mét khối bùn đỏ đã, đang và sẽ tích tụ trên “nóc nhà Đông Dương” liệu có biến dân tộc ta thành “con tin” của quả bom “Bauxite Việt Nam” trong tương lai?

Trần Minh/cand.com.vn

Cá chết được phát hiện gần cửa sông Mississippi – khu vực đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi vụ tràn dầu do sập dàn khoan của BP ngoài khơi bờ biển Louisiana hồi tháng 4 vừa rồi.

Hiện chưa rõ nguyên nhân khiến cá chết hàng loạt nhưng các hiện tượng như vậy thường xảy ra do làm lượng ôxy trong nước giảm.

Tuy nhiên, các quan chức từ khu vực Plaquemines Parish của bang Louisiana – nơi cá chết được tìm thấy – khẳng định dấu vết của các vệt dầu loang có thể được nhìn thấy trong các bức ảnh.

Giới chức địa phương nghi ngờ rằng vụ dầu loang là nguyên nhân của hiện tượng cá chết hàng loạt. Người đứng đầu khu vực Plaquemines Parish, ông Billy Nungesser, đang kêu gọi tiến hành một cuộc kiểm tra toàn diện trên các mẫu các chết để tìm hiểu nguyên nhân.

“Chúng tôi không thể cứ nhìn cảnh cá chết như thế này. Chúng ta cần tiến hành thêm các cuộc thử nghiệm để lý giải tại sao cá chết với số lượng lớn. Nếu là do hàm lượng khí oxy thấp, chúng ta cũng cần phải xác định nguyên nhân”, ông Nungesser nói.

Hãng BP lại bị chỉ trích sau khi những bức ảnh chụp ảnh cá trên được đăng tải trên báo chính Mỹ.

Chị Liên (y tá tại một bệnh viện ở Đức Giang, Hà Nội) đưa cậu con trai 3 tuổi đi chơi Vườn thú Thủ Lệ. Cậu bé rất háo hức, chạy lăng xăng khắp nơi. Đến chuồng hà mã, bé nhìn mãi rồi quay ra hỏi: “Mẹ, mẹ ơi, con hà mã ăn gì?”

Chị Liên ngẩn người, đứng nghĩ mãi không nhớ ra, cuối cùng nói đại là hà mã ăn cá. Sau về tìm hiểu chị mới biết hà mã ăn các cây non và có vị ngọt.

Lúng túng, “trả lời đại” hoặc trả lời cho có là phản ứng của hầu hết các ông bố bà mẹ trước những câu hỏi cắc cớ của bé khi vào vườn thú.

Vì dịp nghỉ lễ mùng 2/9 dài ngày, chị Cúc (34 tuổi) quê ở Hưng Yên dắt con gái và một cháu trai vào vườn thú Hà Nội chơi. Mấy đứa trẻ vừa đi vừa uống sữa rồi dừng lại ở chuồng voi. Bất ngờ cậu cháu trai kéo áo cô và hỏi: “Cô ơi sao tại con voi kia lại bị rách?”.

“Đúng là trong chuồng voi có một con voi bị rách tai, giống như lá khoai ngứa bị rách nhưng chị cũng không giải thích được tại sao. Cuối cùng phải nói là do con chuột cắn”, chị Cúc vừa cười vừa kể.

Lại một câu chuyện nữa bên chuồng voi, nhưng chị Hương (28 tuổi, chủ một cửa hàng bánh ngọt ở Cầu Giấy, Hà Nội) bị cậu con trai 4 tuổi hỏi một tràng: “Mẹ ơi, sao con voi lại bị xích? Mẹ ơi con voi này bao nhiêu tuổi? Mẹ ơi sao da con voi nhăn nheo?”

“Nói thật mình cũng không biết phải nói với con thế nào, thế là đành trả lời con theo kiểu ‘cô bé quàng khăn đỏ’: Con voi bị xích để nó khỏi đi chơi, da nó nhăn nheo vì nó già rồi”, chị kể.

Không chỉ các bà mẹ, đa số ông bố cũng không hiểu biết hơn về động vật. Anh Tuân, 33 tuổi, nhân viên điều hành kỹ thuật của một công ty truyền thông, kể chuyện về cậu con trai. Cu Bin nhà anh đi xem hổ, thấy một cái bể nước trong chuồng, liền quay sang hỏi bố: “Bố ơi con hổ có tắm trong bồn nước không?”.

Thực ra thì có bao giờ anh để ý hổ tắm đâu, nên bảo với con là: “Không, hổ chỉ uống nước trong bồn thôi”. Nhưng đi một lúc sau quay lại khu chuồng hổ anh bật cười vì thấy một con hổ đang nằm ngâm mình trong bồn nước, may mà cu Bin không để ý!

Đưa con đến xem chuồng đà điểu, anh Việt (32 tuổi, phóng viên) cũng từng “tắc tị” trước thắc mắc của bé. “Mình cũng không hề để ý đâu, đang xem, tự dưng bé Bống quay sang hỏi: Bố ơi tại sao con đà điểu kia có hai ngón chân mà con này lại có 3 ngón chân?”. Và anh đành im lặng với câu hỏi này, đánh trống lảng hỏi xem con có uống sữa không. Thật ra, đó là sự khác nhau giữa đà điểu châu Phi và đà điểu châu Mỹ mà ít người biết.

Anh Sơn, 33 tuổi, công tác ở điện lực Đống Đa, gặp phải một câu hỏi hóc búa hơn. Một lần đưa hai đứa con đi xem đà điểu, nhìn thấy một con đà điểu ấp trứng. Cô con gái lớn học lớp 3 quay ra hỏi bố: “Bố ơi đà điểu đang ấp trứng là đà điểu mái à?”. Anh nghĩ đà điểu giống như gà nên gật đầu là đúng.

“Tối về nhà tra trên mạng mới biết đà điểu ấp trứng là đà điểu đực”, anh Sơn vui vẻ kể lại, sau đó anh đã phải “đính chính” với cô công chúa hay hỏi của mình.

Trước sự ngơ ngác của không ít bậc cha mẹ, những nhân viên của phòng Giáo dục hướng dẫn và Bảo tồn của Vườn thú Hà Nội đã nhiều lần phải ra tay “cứu nguy”.

Anh Hưng, một cán bộ của phòng nhận xét: “Hầu hết cha mẹ vào đây đều có ít kiến thức về động vật, thậm chí có trường hợp một bà mẹ không phân biệt được giữa ngan và vịt”.

Anh nói thêm: “Dù bố hay mẹ có thể rất giỏi về nhiều lĩnh vực khác, thành đạt trong sự nghiệp nhưng điều đó không nói nên rằng họ giỏi về động vật. Bố mẹ không giải đáp được những câu hỏi sẽ làm nhiều bé nhăn nhó và mất hứng”.

Còn có rất nhiều câu hỏi khác cần bố mẹ giải thích như: cá sấu có bị rụng răng không? Con quạ có ăn chuối không? Tại sao con gấu này có hình chữ V ở cổ? Tại sao những con vẹt cứ la hét? Sao con công kia không múa? Sao con chó lại thè lưỡi ra?.. . nghe thì ngây ngô, nhưng để giải thích cho các bé thì cũng cần phải có kiến thức và hiểu biết nhất định về động vật.

Theo anh Hưng, bố mẹ nên đọc sách, tìm hiểu thông tin trên mạng trước khi dưa con vào vườn thú, để các chuyến tham quan sinh động, thú vị hơn.

Đồng Phương Thảo vnexpress.net

Thông tin này được chuyên gia bảo tồn rùa Peter Paul Van Dijk, giám đốc tổ chức Bảo tồn Quốc tế tiến hành nghiên cứu và đưa ra hôm 10/9.

Một cá thể rùa giống loại ở hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội. Ảnh: Discovery.

Trong danh sách 10 loài rùa cạn và nước ngọt đang phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng, có hai loài rùa của Việt Nam: rùa Hoàn Kiếm (Rafetus swinhoei) đứng ở vị trí số 1; và rùa Trung Bộ (Mauremys annamensis), là loài đặc hữu ở Việt Nam, xếp thứ 9.

Trên thế giới chỉ còn có 4 cá thể rùa giống như rùa hồ Hoàn Kiếm, trong đó có một con sống ở hồ này và một con sống tại hồ Đồng Mô (Sơn Tây, Hà Nội). Hai con còn lại được nuôi nhốt tại Trung Quốc.

Rùa Hoàn Kiếm và rùa Trung Bộ đều thuộc Chương trình nghiên cứu và bảo vệ của Chương trình Bảo tồn rùa châu Á (ATP). ATP đã và đang tiến hành nghiên cứu, khảo sát nhằm tìm kiếm các cá thể loài còn lại ngoài tự nhiên và môi trường sống phù hợp cho việc bảo tồn chúng; tổ chức các hoạt động nâng cao nhận thức cộng đồng và nỗ lực kêu gọi, hợp tác với chính quyền và cơ quan bảo tồn của các địa phương.

Chương trình đang tiến hành xác định xem có cá thể rùa Hoàn Kiếm ở hồ Đồng Mô nữa hay không, nhằm tiến hành ghép đôi sinh sản với hy vọng duy trì nòi giống “cụ rùa.”

Loại rùa Trung Bộ (Mauremys anammensis) là loài rùa đặc hữu quý hiếm sống tập trung ở những vùng ngập thuộc các tỉnh, thành phố như: Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định và Phú Yên, nhưng do phần lớn môi trường sống mất đi hoặc bị chia cắt, tình trạng chuyển đổi mục đích sử dụng từ đất rừng sang đất nông nghiệp, phát triển đô thị đã làm cho môi trường sống bị thu hẹp dần.

Bên cạnh hai loài rùa trên, một số loài rùa khác của Việt Nam cũng đang trong tình trạng cực kỳ nguy cấp, gần như các loài trong danh mục trên là rùa Hộp trán vàng (bao gồm rùa Hộp trán vàng miền Bắc (Cuora galbinifrons), rùa Hộp trán vàng miền Trung (Cuora bourreti) và rùa Hộp trán vàng miền Nam (Cuora picturata).

Hiện nay nhiều người đang quan tâm và lo ngại cho tính mạng cụ Rùa ở hồ Hoàn Kiếm khi “cụ” đang phải sống với một lưỡi câu chùm mắc ở lưng cùng nhiều vết thương khác. Theo ông Tim McCormack, Giám đốc Chương trình bảo tồn rùa châu Á, nếu để tình trạng Rùa Hồ Gươm với lưỡi câu thì sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe của cụ rùa. Tuy nhiên, theo PGS.TS Hà Đình Đức, việc lưỡi câu dính trên mai cụ Rùa không ảnh hưởng đến tính mạng cụ.

Tiến sĩ Peter Paul van Dijk, cho hay: “Nếu chúng ta không hành động ngay bây giờ để bảo vệ môi trường sống của rùa và áp dụng các biện pháp mạnh mẽ hơn trong việc ngăn chặn mua bán rùa làm vật nuôi và thức ăn thì chúng ta sẽ phải đứng trước một viễn cảnh thực thế là không còn nhìn thấy rùa vĩnh viễn”.

Hương Thu vnexpress.net

Giá chim sáo tăng vọt bất ngờ nên nhiều người người đã bất chấp tính mạng, leo lên những vách, lèn đá dựng đứng, chênh vênh ở Nghệ An, để tìm bắt bằng được những chú chim non tội nghiệp đem bán.

Những ngày đầu tháng 9, các vách lèn đá Vũ Kì ở xã Đồng Thành huyện Yên Thành ( Nghệ An) mọc rêu trơn tuột nhưng lũ trẻ chăn trâu vẫn leo lên để bắt chim.

Lèn đá Vũ Kì chênh vênh, cao ngất ở xã Đồng Thành huyện Yên Thành ( Nghệ An) nơi nhiều người liều mạng leo lên bắt sáo. Ảnh: Hồng Nhung.

Đang lăm le một tổ chim sáo ở mỏm đá phía tây của lèn, Hiểu, một cậu học trò lớp 7 cho biết: “Trước đây chúng em chỉ bắt chim sáo nuôi cho vui nhưng nay giá sáo cao từ 100 đến 150 ngàn đồng mỗi con nên mấy đứa bọn em bắt kiếm tiền mua sách vở, thỉnh thoảng lại có tiền đi lên huyện chơi game”.

Theo những cậu bé như Hiểu, nghề săn sáo không có gì vất vả nhưng phải “liều”. Để bắt được chim, lúc đầu người săn phải đứng dưới chân lèn rình xem sáo mẹ tha mồi đến chỗ nào, sau đó cứ việc leo lên.

“Kiêng kỵ nhất trong khi leo lèn là chỉ được nhìn lên, nếu nhìn xuống sẽ bị run tay, ngợp và rất dễ rơi xuống. Nếu đã rơi thì chỉ có nước bỏ xác trên lèn đá”, ông Muôn, năm nay hơn 60 tuổi, kể về kinh nghiệm leo lèn đá của mình.

Leo lèn đá không cẩn thận có thể gẫy chân gẫy tay, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng, song nhiều người bất chấp vì ham kiếm tiền. Ảnh: Hồng Nhung.

Theo ông, nghề này rất nguy hiểm, khi đã quyết leo lên bắt sáo thì chỉ biết giao tính mạng của mình cho số mệnh bởi “cấu tạo của lèn đá bất thường lắm, không lường được. Có rất nhiều tảng đá, to có, nhỏ có, chỉ gá một chút vào thân lèn nhìn chênh vênh như chực đổ xuống. Không may đưa tay bám vào những tảng ấy thì coi như tan xác. Có lần tui leo lèn Vũ Kì đến chỗ cao nhất đạp phải hòn đá nó tụt xuống, may nhanh tay bám chặt vào rễ cây xuyên đá không thì chết lâu rồi”, ông Muôn vừa cười vừa kể về những lần chết hụt của mình.

“Một nguyên tắc nữa của leo lèn bắt sáo là phải biết cách bám rễ cây. Nếu rễ cây không chắc thì coi như toi đời. Gặp phải rêu đá mới mưa, phải tránh đường tìm lối khác không thì trượt chân cũng ‘tạch’”. Dứt lời, ông vén ống tay áo, giơ bụng lên chỉ những vết sẹo và cười bảo: “nghề bắt sáo sưng đầu mẻ trán, gãy , tay chân là chuyện vặt. Chỉ riêng xã Đồng Thành từ trước đến nay đã có 3 người chết vì rơi từ lèn đá xuống. Còn người bị què tay, gãy chân thì nhiều”.

Nghề săn sáo ở đây đã có từ rất lâu. Ban đầu, người dân trèo lên lèn bắt chim non về nuôi bởi loài sáo vừa thông minh, hót hay lại có thể bắt chước được tiếng người. Dần dần về sau, nghề nuôi chim cảnh phát triển, những chú chim sáo ở lèn đá cũng ngày càng có giá và trở thành một nguồn thu nhập cho những người nông dân lam lũ.

Ông Muôn cho biết, mỗi mùa sáo đẻ bốn lứa từ tháng tư đến tháng chín âm lịch, mỗi lứa từ 3 đến 4 con. “Cách đây 4-6 năm tui bắt mỗi ngày được 50-60 con sáo non nhập cho các lái buôn sáo ở Hải Phòng, Hà Nội, Vinh. Hồi đó sáo còn rẻ chứ bây giờ trăm con sáo đã mua được xe máy rồi. Giá chim sáo ở quê hiện nay có giá từ 100 đến 150 nghìn đồng một con. Nghĩa là mỗi con sáo ngang giá 20 – 30 kg thóc, mỗi ngày bắt 3-4 con sáo là được hơn tạ thóc. Không có ai làm ruộng mà năng suất được như thế vì vậy mà người ta liều chết đi bắt sáo”, ông tâm sự.

Giá chim sáo cảnh cao nên nhiều người tìm cách bắt chúng, khiến cho loài này đang có nguy cơ bị tận diệt. Ảnh: Hồng Nhung.

Không chỉ là nghề chính của những đứa trẻ chăn trâu và những lão nông nhàn việc, lèn đá còn là địa chỉ lui tới của những thợ săn chuyên nghiệp.

Anh Nguyễn Văn Hà ở xã Kim Thành cho biết: “Cứ vào đầu mỗi mùa sáo đẻ là có vài ba người nói tiếng Nam Định đến đây. Họ mang theo dây thừng, dây bảo hiểm để leo lèn bắt sáo. Tôi thấy họ ngoắc dây đu người từ vách đá này sang vách đá khác nhìn mà thót tim. Đó là bắt sáo non. Còn sáo mẹ thì họ dùng lưới bẫy. Mỗi đêm họ cũng bắt được cả trăm con sáo mẹ. Sáo mẹ khó nuôi nhưng nghe bảo bây giờ chim sáo là đặc sản tốt hơn cả thịt rắn nên đắt lắm”.

Không chỉ các lèn đá ở huyện Yên Thành, những năm gần đây, nghề săn sáo còn lan rộng ra những huyện miền núi của tỉnh Nghệ An, nơi có những lèn đá cao ngút như Anh Sơn, Con Cuông, Quỳ Hợp, Thanh Chương,… Mỗi ngày, hàng trăm con sáo non, sáo bố mẹ đã bị tóm khỏi những mỏm đá cao vút để phục vụ nhu cầu chơi chim cảnh và ăn thịt.

Nói về thứ nghề đang rộ lên này, một nhà giáo về hưu sống dưới chân Lèn Bốn của huyện Anh Sơn tâm sự: Trước đây chim sáo nhiều lắm, chúng đậu, kín cả cánh đồng, bắt sâu bọ châu chấu, quấn quýt xung quanh con người, đậu lên cả vai, lên nón thợ cày, giờ đây vì hám lợi mà con người tận diệt sáo. Khi họ mò đến tổ sáo, sáo bố, sáo mẹ hốt hoảng chao quanh kêu thảm thiết như van xin con người đừng bắt con cái của chúng”.

“Sáo con bị bắt đi rồi mà 2, 3 ngày sau vẫn còn nghe tiếng kêu sầu thảm của sáo bố mẹ, đó là tiếng khóc của chúng. Sáo nuôi có sinh sản được đâu, cuối cùng chết rũ trong lồng. Với tốc độ tận bắt tận diệt như vậy, cộng với việc nổ mìn phá lèn, lấy đá, e rằng mai này loài sáo sẽ bị tuyệt chủng”, ông giáo già thở dài ngao ngán.

Trường Long – Hồng Nhung

Vườn chim bồ câu ở công viên biển Phạm Văn Đồng vừa trải qua một cuộc tàn sát dã man trong sự bất lực của lực lượng bảo vệ.

Cuộc tập kích lúc rạng sáng

7g sáng 10/7, đúng giờ cho chim bồ câu ăn. Anh Lê Văn Dũng, nhân viên quản lý vườn chim bồ câu tại công viên biển Phạm Văn Đồng (thuộc BQL bán đảo Sơn Trà và các bãi biển du lịch Đà Nẵng) ra đứng dưới chuồng chim thổi còi liên tục. Bình thường, khi có tiếng còi như thế là đàn chim bồ câu kéo về rợp trời. Thế nhưng sáng nay chim về ăn chỉ còn thưa thớt…

Anh Dũng ra thổi còi nhưng chỉ còn rất ít chim bồ câu trở về ăn Ảnh: HC

Anh Dũng buồn bã nói: “Chúng nó bị tàn sát gần hết rồi anh ạ. Mọi ngày, cứ khoảng 7 – 7g30 sáng và 4 – 4g30 chiều là chim kéo về ăn rất đông.

Du khách đến đây rất thích thú nhìn ngắm đàn chim bay lượn, cho chúng ăn, trẻ em đùa giỡn với chim… Nhưng từ sau đêm diễn ra trận bán kết Hà Lan – Uruguay thì đàn chim đã bị tổn thất nghiêm trọng!”.

Vườn chim bồ câu ở công viên biển Phạm Văn Đồng thành lập từ tháng 3/2009. Để hình thành được vườn chim này, BQL bán đảo Sơn Trà và các bãi biển du lịch Đà Nẵng đã mời nghệ nhân nuôi chim bồ câu Phạm Tài Thu về giúp sức thời gian đầu.

Đây là nghệ nhân rất nổi tiếng trong giới nuôi chim bồ câu với nhiều vườn chim thành danh ở Đà Lạt cùng nhiều nơi khác trong cả nước. Hiện ông đang thực hiện dự án 1.000 con chim bồ câu tại Hà Nội để chào mừng Đại lễ 1.000 năm Thăng Long.

Trong năm đầu, UBND TP Đà Nẵng đầu tư cho vườn chim 70 – 80 triệu đồng nuôi thử nghiệm. Thấy thành công nên từ tháng 1/2010, tiếp tục đầu tư thêm 300 triệu đồng xây dựng cơ sở hạ tầng như chuồng chim, bể nước, vườn cây… và phát triển thêm số lượng chim bồ câu.

Vườn chim này gồm hai khu vực. Khu phía Bắc công viên có 2 chuồng, khu phía Nam có 3 chuồng chim. Tổng số chim bồ câu cho đến trước vụ tàn sát rạng sáng 7/7 đã lên tới gần 1.000 con.

Trong khi du khách và đông đảo người dân Đà Nẵng rất thích thú với một sản phẩm du lịch mới mẻ, sinh động và cũng đầy tính nhân văn này thì sau khi kết thúc trận bán kết World Cup 2010 giữa Hà Lan – Uruguay, hàng chục đối tượng đã lợi dụng đêm tối, kéo đến tập kích vườn chim, tàn sát không thương tiếc.

Anh Dũng cho hay, bọn chúng có khoảng 30 tên, mở cuộc tập kích rất có tổ chức khi chia thành hai tốp phục kích ở hai khu chuồng chim. Lúc đầu, bọn chúng tập kích vào khu chuồng chim ở phía Nam. Nghe tiếng chim kêu hốt hoảng, các nhân viên bảo vệ vội kéo nhau chạy đến. Lập tức, tốp thứ hai tấn công vào khu chuồng chim phía Bắc. Các nhân viên bảo vệ vội quay trở lại khu chuồng chim phía Bắc thì lại đến lượt khu chuồng chim phía Nam bị tấn công. Cứ thế bọn trộm chim “nhồi” cho các nhân viên bảo vệ vườn chim mệt lử suốt đêm.

Vườn chim bồ câu ở công viên biển Phạm Văn Đồng lên tới gần 1.000 con nhưng nay chỉ còn thưa thớt!

Lực lượng bảo vệ bất lực

“Hai khu chuồng chim cách nhau 400 – 500m, lực lượng bảo vệ ban đêm chỉ có 3 người (ban ngày có 2 người chuyên chăm sóc chim, cho chim ăn, dọn vệ sinh…) chạy hết đầu này tới đầu kia. Không bắt được tên trộm nào, trong khi đàn chim bị tàn sát dã man.

Bắt được chim, thậm chí bọn chúng nhổ lông, bứt đầu chim vứt ngay tại chỗ. Sống với đàn chim suốt 2 năm nay, mình thương chúng, chúng cũng thương mình. Giờ thấy cảnh đó tôi quá đau lòng mà không làm gì hơn được!” – anh Dũng nói như gần khóc.

Anh Phương, nhân viên bảo vệ trạm trung chuyển xăng dầu Mỹ Khê thuộc Công ty Xăng dầu khu vực 5 ở gần đó cho biết thêm: “Thấy chim bị tấn công, tôi chạy ra giúp sức. Nhưng chúng tôi chỉ có vài người, trong khi bọn chúng lên tới vài chục tên khoảng 17 – 20 tuổi, đầu nhuộm tóc xanh, tóc đỏ tỏ ra rất hung hăng, thậm chí trang bị hung khí như tuýp sắt, gậy gỗ… Xe máy thì luôn để sẵn bên đường, chúng tôi chạy tới là chúng phóng đi ngay. Bởi vậy mà dù anh em cố hết sức để ngăn cản nhưng lực bất tòng tâm!”.

“Sao các anh không báo cho công an hay đội trật tự du lịch đến giúp sức?” – chúng tôi hỏi anh Dũng. Anh cho hay, đội trật tự du lịch làm việc từ sáng sớm đến tối mịt trên bãi biển dưới trời nắng nóng gay gắt nên đến khoảng 10g đêm là họ phải về nghỉ lấy sức sáng mai vào việc sớm. Các anh đã gọi điện cầu cứu Công an phường Phước Mỹ (quận Sơn Trà) nhưng phải rất lâu sau họ mới ra đến nơi thì bọn trộm chim đã cao chạy xa bay hết rồi!

Anh cũng cho biết, trước đây từng có vài vụ bắt trộm tẻ tẻ nhưng chưa bao giờ xảy ra vụ tập kích quy mô và có tổ chức vào vườn chim bồ câu công viên biển Phạm Văn Đồng như lần vừa rồi. BQL bán đảo Sơn Trà và các bãi biển du lịch Đà Nẵng đã có đơn trình báo UBND quận Sơn Trà và Công an quận đề nghị điều tra làm rõ. Hiện đàn chim do quá hốt hoảng đã tản đi nhiều nơi nên phải đến đầu tuần sau, khi đàn chim trở về mới có thể thống kê được số chim bị thiệt hại.

Theo anh Dũng ước tính thì đã có không dưới vài trăm con chim bị bắt hoặc tàn sát: “Bọn chúng đi bắt trộm chim mà đem theo cả bao tải. Chim bắt về, số thì ăn vì thức khuya coi đá banh đói bụng, số thì bán cho quán xá, nhà hàng lấy tiền nướng vô mấy vụ cá độ bóng đá. Chỉ xót cho đàn chim hiền lành đang phát triển rất tốt thì lại bị những kẻ vô ý thức tàn hại. Bọn chúng ăn quen bén mùi tới mức đêm hôm sau còn quay trở lại định giở trò. Nếu không kịp thời ngăn chặn thì chẳng mấy chốc mà vườn chim này sạch bóng chim câu luôn!” – anh Dũng bức xúc nói.

Theo Vietnamnet

Chiều 24/2, vượt qua những đỉnh núi cao tới vài trăm mét, phóng viên Dân trí luồn sâu vào “lõi” những cánh rừng già mới bị “bà hỏa” thiêu rụi trong những ngày Tết Nguyên đán vừa qua. Trước đó nhiều người cho rằng đây là rừng non, rừng tái sinh. Còn các cán bộ kiểm lâm gọi là “rừng già nghèo kiệt” bởi hầu hết những cây gỗ lớn đã bị đốn hạ được xác định chủ yếu là gỗ Pơmu quý hiếm nằm ngổn ngang dưới những vạt cây tái sinh khô khốc, đỏ quạch sót lại vụ hỏa hoạn.

Đến lưng chừng một cánh rừng thuộc thôn Séo Mý Tỷ, trước mặt chúng tôi hiện ra cả một bè gỗ mà có lẽ lâm tặc chưa kịp tẩu tán trước khi xảy ra vụ cháy rừng. Bên cạnh đó là những gốc cây đại thụ đường kính rộng chừng 2 vòng tay ngưởi ôm cháy đen xì, trông như một “cây than” khổng lồ. Có cả gốc cây, thân cây cổ thụ vừa bén lửa ám muội đen đã được ai đó vạch dấu nhân khẳng định chủ quyền. Cùng với những cây đại thụ bị cháy xém là những cây tái sinh tự nhiên, tuổi đời chỉ mới vài năm, cũng đã bị lửa thiêu rụi.

Phía bên kia quả núi, rừng Quốc gia Hoàng Liên vẫn thuộc thôn Séo Mý Tỷ, một cột khói xanh lè bốc lên mỗi lúc một to, ẩn họa những nguy hiểm cho cánh rừng già Hoàng Liên. Ngay lập tức thông tin được truyền về cho Trạm Kiểm lâm Séo Mý Tỷ. Các chiến sĩ lên kiểm soát tình hình xác định: Người dân đang đốt nương thảo quả nhưng quên không báo cho chính quyền địa phương. Ngọn lửa được dập tắt tức thì.

Càng cuốc bộ sâu vào rừng, chúng tôi càng thấy nhiều hơn những cây đại thụ đã bị đốn gục với những đường cưa bằng lì hay những vết rìu chặt nham nhở… tất cả đều đã cháy đen. Nhiều người trong đoàn chua xót: Cứ đà này sau nhiều năm nữa họ sẽ gọi là “rừng trọc”.

Chiều muộn, khi cái nắng yếu ớt đổ dài trên những triền núi cũng là lúc mặt mũi anh em trong đoàn đen nhẻm bởi bụi tro. Chúng tôi xuống núi, bỏ lại sau lưng mênh mông những vạt rừng cháy nham nhở và những cây gỗ Pơmu cổ thụ đã bị đốn hạ nằm ngổn ngang, những vạt bụi cây tái sinh tự nhiên khô khốc, đỏ úa và cả những người dân bản địa đang tranh thủ “hôi” những tấm gỗ mới tinh tươm.

Đem những câu chuyện “mắt thấy tai nghe” sau chuyến thâm nhập rừng Quốc gia Hoàng Liên trao đổi với ông Phạm Văn Đăng – Giám đốc Vườn quốc gia Hoàng Liên, chúng tôi nhận được lời giải thích: Những cây Pơmu cổ thụ này có thể đã được lâm tặc chặt hạ rồi… bỏ sót từ những năm 90 và sau đợt cháy rừng năm 1994, trong khi vườn chỉ mới được thành lập từ năm 2002.

Về vấn đề bè gỗ được xẻ ngay tại rừng mà chúng tôi bắt gặp, ông Đăng cho rằng có thể do người dân đã lên rừng tận dụng những cây gỗ bị đốn hạ từ xưa.

Tuy nhiên ông Đăng thừa nhận, việc khai thác những cây đã bị đốn hạ trong khu vực rừng Quốc gia là trái quy định, sẽ xem xét trách nhiệm.

Những cây gỗ đại thụ bị đốn hạ cháy nham nhở trong rừng Hoàng Liên

Những vạt rừng đỏ quạch còn sót lại sau vụ cháy

Những thân gỗ lớn được xác định là gỗ Pơmu vừa bị đối tượng chặ hạ

Những gốc đại thụ và cả thân gỗ lớn vừa thoát khỏi vụ hoả hoạn đã bị người dân đánh dấu “xí phần”

Những tấm gỗ vừa bị xẻ ra chưa kịp vận chuyển

Người dân bản địa tranh thủ lên “hôi” của rừng.

Hồng Ngân

Trong những ngày lang thang trong đại ngàn Hoàng Liên Sơn, “người rừng” Trần Ngọc Lâm kể cho tôi nghe về một thung lũng mà ông đặt tên là “thung lũng chết”. Sự chết chóc, nỗi đau của nó khiến ông rất ấn tượng. Thế là, tôi cùng ông Lâm vượt núi băng rừng đi tìm “thung lũng chết”.

Để đến được “thung lũng chết”, chúng tôi phải bắt đầu từ Trạm Tôn, rồi cuốc bộ đến độ cao 2.400m trên đường lên đỉnh Fansipan. Từ độ cao này, chúng tôi vạch rừng rẽ trái, rồi cứ thế hết lên dốc, lại thả dốc, đến chiều tối thì lạc vào “thung lũng chết”.

Tôi đã choáng ngợp bởi sự chết chóc của rừng và sự phá hoại khủng khiếp của con người với thiên nhiên. Người ta đã đốt trụi những cánh rừng ngàn năm tuổi – những cánh rừng giữa Vườn Quốc gia Hoàng Liên Sơn…

Vẻ âm u của “thung lũng chết” nhìn từ trên cao xuống.

Cận cảnh những thân cây chết khô

Những “ngọn núi chết chóc” bao quanh “thung lũng chết”.

Muôn hình vạn trạng của sự chết chóc.

Cận cảnh “thung lũng chết”.

Những thân cây khổng lồ ngàn năm tuổi đổ vật dưới “thung lũng chết”.

Sự sống “nhỏ nhoi” nảy nầm không thể hàn lại vết đau của “thung lũng chết”

Giữa đại ngàn Hoàng Liên Sơn, lâm tặc vẫn ngang nhiên dựng lều, xẻ gỗ.

Những thân pơ-mu bị đốt tận gốc…

Những lò đốt than giữa rừng già…

Những cây gỗ quý bị đánh dấu…

Thân pơ-mu nhỏ xíu cuối cùng cũng bị tróc vỏ, chờ khô để hạ sát vác cho nhẹ.

Bạt ngàn gỗ có dấu cắt gọt cẩn thận từ thượng nguồn trôi về lòng hồ thủy điện A Vương (ảnh chụp người dân địa phương vớt gỗ ngày 9-10) – Ảnh: Đ.Nam

Con số đó xem ra vẫn chưa dừng lại khi những ngày qua tại lòng hồ thủy điện A Vương và chân cầu Quảng Huế (Đại Lộc, Quảng Nam), nhiều người dân vẫn tiếp tục trục vớt gỗ.

Bạt ngàn gỗ trong lòng hồ

Ngày 9-10, có mặt tại khu vực lòng hồ thủy điện A Vương, chúng tôi ngỡ ngàng chứng kiến cảnh hàng trăm thân gỗ lớn đang được người dân địa phương tập kết kéo vào một bên mép hồ. Từ trên cao nhìn xuống, cả một mảng lớn của hồ là những thân gỗ trôi dập dềnh. Cạnh đó nhiều người dân địa phương tiếp tục dùng thuyền lùng sục quanh hồ để tìm kiếm thêm.

Sau chừng 30 phút lượn quanh, một nhóm năm thanh niên dùng búa đóng hàng loạt đinh rồi cột dây vào hai thân gỗ lớn dài hơn 20m. Xong việc, cả nhóm gò lưng chèo thuyền kéo hai thân gỗ vào bờ. Những thân gỗ mà nhóm người này đưa vào bờ đều có dấu cưa cắt gọt, nhưng họ bảo không thể xác định thân gỗ thuộc nhóm gì bởi số gỗ này đã bị “xẻ thịt” và ngâm trong nước khá lâu.

Tiếp tục đoạn đến gần cửa xả nước của Nhà máy thủy điện Za Hung nằm trên sông A Vương, hàng loạt cây gỗ lớn được xác định là gỗ sơn đào đang được một nhóm công nhân tìm cách trục vớt. “Đây là số gỗ có khả năng tràn vào cửa nhận nước của nhà máy nên phải vớt bỏ đi. Số còn lại không kéo lên bờ được thì dùng thuyền đẩy ra giữa lòng hồ” – một công nhân cho biết.

Không ai có thể ước tính có bao nhiêu mét khối gỗ tròn đang trôi trong lòng hồ A Vương cũng như số gỗ còn vương vãi trên các sông, suối. Nhưng nhìn cảnh người dân đang tìm cách tập kết những thân gỗ tròn, gỗ phách còn găm đầy dấu máy cưa cũng đủ biết rất nhiều cánh rừng già ở đầu nguồn các thủy điện đã bị tàn phá hết sức nghiêm trọng. Một công nhân vận hành Nhà máy thủy điện Za Hung cho biết nếu không kịp tháo gỡ số thân gỗ trôi về cửa nhận nước của nhà máy thì thủy điện Za Hung sẽ bị phá vỡ.

Nhiều thủy điện, nhiều lũ dữ

Vì sao lại có hiện tượng gỗ ồ ạt trôi về hạ lưu nhiều đến như vậy? Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm huyện Phước Sơn Lê Nho Năm thừa nhận lâm tặc là một trong những thủ phạm chính tạo nên cơn “lũ gỗ” vừa qua. Chỉ tính riêng trong tám tháng đầu năm 2009 trên địa bàn Phước Sơn lực lượng kiểm lâm đã bắt và thu giữ gần 1.000m³ gỗ trái phép.

Trong khi đó theo Chi cục Kiểm lâm Quảng Nam, chỉ trong chín tháng đầu năm 2009 trên địa bàn tỉnh đã phát hiện và xử lý hơn 1.500 vụ phá rừng và vận chuyển gỗ trái phép, thu giữ hơn 3.100m³ gỗ các loại. (Năm 2008, kiểm lâm Quảng Nam đã phát hiện gần 2.500 vụ phá rừng, vận chuyển gỗ lậu, thu giữ hơn 4.000m³ gỗ).

“Có nhiều lý do khiến diện tích rừng tự nhiên ở Quảng Nam liên tục giảm trong những năm qua, trong đó có lý do lâm tặc với nhiều hình thức phá rừng ngày càng liều lĩnh hơn” – ông Phạm Thanh Lâm, chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Quảng Nam, thừa nhận. Ông Lâm cho rằng xưa nay rừng có chức năng phòng hộ và điều tiết nước, nhưng trận lũ vừa qua cho thấy có nhiều điều bất thường đang xảy ra với rừng đầu nguồn.

Ngoài thủ phạm lâm tặc thì việc cấp phép quá nhiều các dự án liên quan đến thủy điện, giao thông, các khu tái định cư hay việc chuyển đổi đất rừng sang đất trồng cao su, khai thác vàng sa khoáng… đã xâm phạm nghiêm trọng đến diện tích rừng tự nhiên.

Theo ông Lê Nho Năm, việc làm thủy điện và khai thác vàng là tác nhân chính làm lũ xuất hiện ngày càng lớn và khốc liệt. Riêng dự án thủy điện Đăk Mi 4 đã lấy đi trên 1.000ha rừng tự nhiên của Phước Sơn. Ngoài ra, hàng ngàn hecta rừng bị các thủy điện Đăk Mi 2, Đăk Mi 3, Đăk Mi 4 A, B, C… lấy đi đã làm cho mưa ở thượng nguồn không còn vật cản.

Theo ông Dương Chí Công – giám đốc Sở Tài nguyên – môi trường tỉnh Quảng Nam, đến nay hơn 4.000ha rừng đầu nguồn đã được địa phương này cấp phép cho các dự án thủy điện chủ yếu là lòng hồ. Tuy nhiên điều ông Công quan ngại hơn cả là sau 4.000ha rừng chìm trong lòng hồ, sẽ có ít nhất 6.000ha rừng đầu nguồn khác tiếp tục bị triệt hạ để làm đường dây điện, khu tái định cư…

“Việc mạnh ai nấy làm đường điện ở các dự án thủy điện đang diễn ra. Vì vậy cần phải có quy hoạch tổng thể để tránh lãng phí trong đầu tư, đồng thời hạn chế mất rừng” – ông Công kiến nghị.

Một năm mất 41.000ha rừng Một góc rừng Đăk Zen ở Phước Sơn bị lâm tặc triệt hạ tháng 8-2009. Không biết trong trận lũ vừa qua, số gỗ này có theo lũ trôi về hạ lưu sông Vu Gia không? (ảnh chụp giữa tháng 8-2009) – Ảnh: Đ.Nam Theo thống kê đến cuối năm 2008, rừng tự nhiên của Quảng Nam chỉ còn 387.000ha, giảm 41.000ha so với năm 2007. Đó là chưa kể đến hàng loạt dự án thủy điện ở đầu nguồn vừa được địa phương này cấp phép từ đầu năm 2009 đến nay.

ĐĂNG NAM – TẤN VŨ